Stres; zorlayıcı yaşantılar karşısında gösterilen zihinsel, duygusal, fizyolojik ve davranışsal tepkiler bütünüdür. Belirtileri, pozitif katkıları ve baş etme önerileri.
Stres, bireylerin zorlayıcı ya da yıkıcı yaşantılar karşısında göstermiş olduğu zihinsel, duygusal, fizyolojik ve davranışsal tepkiler bütünüdür. “Zorlayıcılık” genel olarak bireyin zihnindeki anlama göre değişir: Sınavdan kalmak bazı bireyler için felaketleştirilmesi gereken bir durumken bazıları için bir öğrenme fırsatıdır.
Stresin belirgin tepkileri
- Bilişsel tepkiler: Dikkat ve odaklanmada sorun, kontrol edilemeyen ve tekrarlayıcı olumsuz düşünceler, geleceğe yönelik olumsuz beklentiler, plan yapamama.
- Duyuşsal tepkiler: Kaygı, korku, öfke, iç sıkıntısı, yaşamdan zevk almama, umutsuzluk, yalnızlık, hayal kırıklığı.
- Fizyolojik tepkiler: Uykusuzluk ya da çok uyuma, iştahsızlık ya da çok yeme, terleme, çarpıntı, mide-bağırsak sorunları, cinsel isteksizlik.
- Davranışsal tepkiler: Hobilere ilgisizlik, erteleme, öz bakımı ihmal etme, bağımlılık davranışları geliştirme.
Stresin pozitif katkıları
Stresin yıkıcı etkisi düzeyiyle ilgilidir. Yüksek düzeyde ve uzun vadede yaşanan stresin negatif etkileri vardır; fakat kısa/orta vadeli, ortalama düzeyli stres insan doğasına güçlü pozitif etkiler yapar. Orta düzeyde stres bağışıklık sistemini güçlendiren kortizol üretimine katkı sağlar, nörotrofin üretimini tetikleyerek hızlı düşünme, hatırlama ve problem çözme gibi bilişsel becerileri güçlendirebilir. Normal düzeyde stres; çaba, öğrenme, motivasyon ve performansa pozitif katkı sağlar.
Baş etmek için birkaç iyi öneri
- Stresle baş etmenin öğrenilebilir olduğunu bilin; uyku, beslenme ve fiziksel aktivite alışkanlıklarınızı düzenleyin.
- Problemi yok saymak yerine analiz edin, alternatif yöntemler planlayın ve hayata geçirin.
- Sevdiklerinizle nitelikli zaman geçirin; sosyal destek alın ve verin.
- Strese neden olan olayı bilişsel olarak yeniden değerlendirin; alternatif ve pozitif değerlendirmeler geliştirin.
- Hobilere ve ilgilere yönelin, planlı aktiviteler geliştirin.
Belirtiler uzun süre devam eder ve stratejiler yetersiz kalırsa bir uzmandan destek almayı unutmayın.
Kaynakça
- Baltaş, A. (1997). Stres ve başa çıkma yolları. Remzi Kitabevi.
- Lazarus, R. S. (1993). From psychological stress to the emotions. Annual Review of Psychology, 44, 1-21.
