İnsanlar neden erteler? Erteleme döngüsü nasıl işler ve bu davranışı azaltmak için neler yapılabilir?
Bireylerin motivasyon kaynaklarını fark etme ve kullanma, hedef belirleme, karar verme ve davranışa geçme gibi içsel ya da dışsal potansiyellerini yaşamı için kullanması oldukça önemlidir. Fakat bireyin gerçek potansiyelini, yani “benini” açığa çıkarmayı engelleyen önemli alışkanlıklar modern çağdaki insanı oldukça zorlamaktadır. Bunların en önemlilerinden biri erteleme davranışıdır.
Erteleme; pozitif kararlar vermeyi, başarılı olmayı ve gün içindeki sorumluluklarımızı öteleyen, kısacası arzuladığımız hayatı yaşamayı engelleyen kusursuz bir eylemdir. Araştırmalarda öğrencilerin %45-60’ının akademik erteleme davranışı yaptığı, yetişkinlerde ise bu oranın %30-55 arasında olduğu görülmektedir.
Erteleme döngüsü
Erteleme, erteleme anında kısa bir rahatlık verebilir; ancak bu iyilik hali kısa sürer. Erteleme davranışı birikmiş işlerin yanında suçluluk, pişmanlık, hayal kırıklığı, utanç, yetersizlik ve özgüven kaybı gibi yıkıcı duygularla bireyi baş başa bırakır. “Daha çok zamanım var” düşüncesiyle başlayan döngü, “suçluluk ve bir daha her şeyi zamanında yapacağım” duygusuyla biter ve yeni bir erteleme döngüsüne dokunuş anlamı taşıyabilir.
İnsanlar neden erteler?
Sorumluluk, iç disiplin, işlevsel mükemmeliyetçilik, benlik saygısı ve yeterlilik gibi kişilik özelliklerinin yeterince gelişmemesi erteleme davranışını güçlendirir. Planlama, kendini yönetme, amaç belirleme, zamanı yönetme ve bilinçli teknoloji kullanımı gibi becerilerin gelişmemesi de önemli nedenlerdir. Stres, utanç, suçluluk ve kaygı gibi negatif duygular ve olumsuz model kaynakları bu davranışın alışkanlığa dönüşmesine neden olabilir.
Neler yapılabilir?
- Ebeveynler çocuklarına erteleme konusunda model olmamalı; “sonra, yarın” gibi ifadeler anlamsızca kullanılmamalıdır.
- Uyku saati, yemek saati, hafta sonu etkinlikleri, kitap okuma gibi rutinlerin belirgin ve sabit olması erteleme eğilimini azaltır.
- Erteleme nedenleri ve sonuçları konusunda farkındalık kazanmak, kâr-zarar değerlendirmesi yapmak yararlıdır.
- Zaman yönetimi, planlama, kısa ve orta vadeli amaçlar oluşturma becerileri geliştirilmelidir.
- Ertelemeye umutsuzluk, çökkünlük, motivasyon kaybı gibi duygu durumları eşlik ediyorsa bir uzmanla görüşmekte yarar vardır.
Kaynakça
- Ferrari, J., & Patel, A. (2004). Social comparisons by procrastinators. Personality and Individual Differences, 37, 1493–1501.
- Kandemir, M. (2010). Akademik erteleme davranışını açıklayıcı bir model. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi.
